Primula veris L. është një specie shumëvjeçare e familjes Primulaceae, me rëndësi të lartë në sektorin e bimëve mjekësore dhe aromatike (MAPs) në Shqipëri, për shkak të përmbajtjes së lartë të saponinave triterpenike dhe flavonoideve, të cilat përdoren si pastrues i rrugëve të frymëmarrjes.

Në Shqipëri, kjo specie ka një potencial të dyfishtë:

• mbledhje nga natyra
• kultivim në zona malore dhe subalpine

IDENTIFIKIMI BOTANIK DHE KARAKTERISTIKAT

Taksonomia

• Familja: Primulaceae  
• Specia: Primula veris L.

Përshkrimi morfologjik

• Forma biologjike: bimë shumëvjeçare me sytha pranë tokës
• Rrënja: rrënjëz e shkurtër (rizomë) me rrënjëza që dalin nga kërcelli
• Gjethet: të mbledhura në bazë të bimës (rozetë), pak të rrudhosura dhe me push
• Lulet: të verdha, të mbledhura në tufë (si ombrellë), shpesh me njolla portokalli
• Fruti: kapsulë me shumë fara

VENDI I RRITJES, PËRHAPJA DHE KUSHTET E MJEDISIT KU ZHVILLOHET BIMA

• Lartësia: 700–2000 m
• Habitat: livadhe, kullota, pyje të hapura
• Tokat:
• të pasura me lëndë organike (humus)
• që kullojnë mirë ujin
• pak acide deri neutrale (pH 5.5–7)

Shpërndarja në Shqipëri:

• Dibër, Kukës, Korab, Valbonë, Shebenik-Jabllanicë, Gramoz, Skrapar, Ersekë, Përmet, etj.

PJESËT E PËRDORSHME 

• Primulae flos (lulet) – pjesa kryesore
• Gjethet dhe rrënjët – përdorim sekondar

Standard cilësie:

• pa materiale të huaja (<2%)
• lagështia <10%
• ngjyrë e ruajtur

PËRBËRJA KIMIKE DHE RËNDËSIA

• Saponina triterpenike ---- efekt si pastrues i rrugëve të frymëmarrjes
• Flavonoide ----- mbrojnë organizmin (antioksidant)
• Vajra esencialë ----- japin efekt ndihmës

Përmbajtja maksimale:

• Në fazën e lulëzimit të hershëm

PËRDORIMI MJEKËSOR

• trajtimi i kollës dhe bronkiteve
• përdorim si pastrues i rrugëve të frymëmarrjes

 MBLEDHJA NGA NATYRA (GACP – Praktika të Mira):

Parimet kryesore:

• mblidh vetëm një pjesë të bimëve (rreth 60–70%), që të rriten përsëri vitin tjetër
• lër disa bimë pa prekur që të japin farë
• mos i shkul rrënjët kur je duke vjelur lulet
• mos mblidh në vende të ndotura (pranë rrugëve apo mbetjeve)

Teknikat e mbledhjes:

• me dorë ose me gërshërë të pastra
• merret vetëm pjesa që duhet (p.sh. lulet), pa dëmtuar bimën
• vendosi në shporta ose thasë pëlhure, jo në qese plastike të mbyllura
• mos i shtyp ose ngjesh, që të mos prishen

 VJELJA (korrja e luleve)

• Koha:  Muajt Prill-Maj
• mblidhen vetëm lulet e hapura mirë
• përsëritet  vjelja çdo 2–3 ditë në të njëjtin vend
• mblidhen në mëngjes, pasi të jetë tharë vesa
• shmang mbledhjen kur është lagësht (pas shiut)

PASVJELJA DHE THARJA

Kushtet kryesore:

• temperaturë 35–40°C
• materiali duhet të thahet mirë (lagështia <10%)
• vendoset në shtresë të hollë lulesh (2–3 cm)

Procedura e tharjes:

• shpërndaji lulet në shtresë të hollë
• thaji në vend të ajrosur mirë ose në tharëse diellore
• mos i vendos në diell direkt
• kontrollo që të mos krijohet myk

Tharja e mirë është çelësi për cilësinë

RUAJTJA DHE MAGAZINIMI

• ruaji në qese letre, kuti kartoni ose thasë pambuku
• mbaji në vend të thatë, të freskët dhe pa lagështirë
• mos i lër pranë nxehtësisë ose dritës direkte

Kontrolloji herë pas here për myk ose dëmtues