Lajthitë, përveç shijes së shkëlqyeshme që e pëlqejnë pothuajse të gjithë, ka vlera të larta energjetike dhe përmbajnë një tërësi substancash të dobishme për trupin e njeriut. Çdo kokërr e lajthisë përmban më shumë se 70 % yndyrë, më shumë se 18% proteinë, rreth 5% sheqer dhe më shumë se 3% fibra. Ajo është e pasur me omega 9, makro dhe mikroelemente dhe burim i shkëlqyer i vitaminave B dhe E.

Përveç konsumit të freskët, lajthitë përdoren me sukses në industrinë e ëmbëlsirave,  në industrinë e parfumerive, sapunit, bojërave dhe llakave.

Pse duhet të kultivojmë lajthinë?

• Është mbrojtëse shumë e mirë e tokës nga erozioni;
• Kultivohet në toka ku shumë bimë të tjera nuk kanë sukses;
• Mund të kultivohet në të gjitha zonat klimatike të vendit tonë;
• Siguron të ardhura të kënaqshme për njësi të sipërfaqes;
• Ruhet lehtë dhe për një afat të gjatë në ambiente të zakonshme (deri në 2 vjet);
• Nën kurorën e lajthisë mund të kultivohet me sukses Tartufi (kërpudhë shumë e kërkuar në treg dhe me çmim shumë të lartë).

KËRKESAT PËR KLIMËN DHE TOKEN TEK LAJTHIA

Kërkesat për klimën
Zonat e kultivimit të lajthisë shtrihen në gjerësi gjeografike 37-67⁰. Lajthia është bimë e zonës kontinentale dhe mund të kultivohet deri në lartësinë 1600 m në zonat jugore dhe 500 m në zona veriore.

• Pjesët vegjetative durojnë temperaturat e ulëta deri në -24⁰C;
• Lulet durojnë deri në -9⁰C (lulet femërore çelin në janar-shkurt);
• Temperaturat më të larta se 37⁰C dëmtojnë prodhimin;
• Zonat me 600-800 mm shi janë të favorshme për kultivimin e lajthisë;
• Kërkon lagështi ajrore mbi 60%.

Kërkesat për tokën
Lajthia kërkon toka të thella, të kulluara, me përbërje mekanike të mesme. Tokat e rënda dhe që mbajnë lagështi nuk janë të përshtatshme për lajthinë (në këto toka zhvillohet pak dhe nuk prodhon). Lagështia e tepërt në tokë është shumë e dëmshme për lajthinë (krahasohet me ullirin). Toka  duhet të jetë me 5.5 – 7.5 pH.

Ngritja e pemëtoreve të reja me lajthi

Përgatitja e terrenit dhe tokës
Meqenëse lajthia jeton shumë gjatë, përgatitja e tokës para mbjelljes duhet të bëhet me kujdes dhe sa më e mirë. Përgatitja e duhur e tokës jo vetëm do të sigurojë kushte të përshtatshme të rritjes së lajthisë në vitet e para të jetës, por edhe do të lehtësojë shërbimet agroteknike gjatë gjithë jetës së saj. Proceset e përgatitjes së tokës  janë:

Nivelimi i tokës
Është një masë e rëndësishme për të penguar humbjen e ujit dhe gërryerjet (erozionin) nga shiu, sidomos vitet e para të mbjelljes. Gjithashtu nivelimi e sistemimi i tokës lehtëson kryerjen e shërbimeve agroteknike dhe procesin e vjeljes së prodhimit. Pjerrësia më e mirë dhe ideale do të ishte ajo 5%. 

Si të sistemoni tokën kur pjerrësia e saj është mbi 5%?
Kur toka nuk e ka këtë pjerrësi bëhet tarracimi, i cili në varësi të pjerrësisë do të jetë:

• tarraca me ulje graduale kur pjerrësia është 6-25%;
• tarraca të vazhdueshme (ulje të menjëhershme) kur pjerrësia është 25-27%;
• vetullore në pjerrësi më shumë se 75%. 

Analizat e tokës bëhen para përgatitjes së tokës për të përcaktuar: 

• pjellorinë e tokës (mbi bazën e të cilës përcaktohen nevojat për lëndë ushqyese, sasia e plehrave që do të përdoren)
• strukturën e tokës
• pH (aciditetin e tokës)
• kripëzimin
• përmbajtjen e gëlqeres, etj.

Punimi qilizmë i tokës
Është punimi i thellë i tokës mbi 50 cm. Qëllimi është të shkrifërojë tokën dhe nëntokën në thellësinë e shtrirjes së sistemit rrënjor. Punimi i thellë: 

• rrit kapacitetin ujëmbajtës të tokës;
• rrit aktivitetin e mikroorganizmave;
• përmirëson cilësitë fizike dhe kimike të tokës ku do të shtrihen rrënjët.

Zgjedhja e kultivarëve (varieteteve)
Zgjedhja e varietetit është momenti më i rëndësishëm në ngritjen e një pemëtoreje me lajthi. Varieteti i zgjedhur për mbjellje duhet të plotësojë disa kushte:

• Të përshtatet me tokën e klimën (për të dhënë rendiment të lartë dhe cilësi të mirë)
• Të ketë çmim të lartë dhe të qëndrueshëm në treg (të jetë kultivarë i preferuar për tregun)
• Të jetë varietet i licencuar dhe i certifikuar
• Të sigurojë pjalmuesit

Sistemet e mbjelljes

• Lajthia rekomandohet të mbillet në distanca 4-5 x 4-5 m në formë katrori.
• Në toka të varfra dhe të pjerrëta rekomandohet distanca 4x4 m kurse në toka fushore e të pasura 5x5 m. Praktikohet edhe mbjellja në formë rombi, po me këto distanca, sidomos në vende jo shumë të ndriçuara.
• Vëmendje e veçantë duhet të tregohet në vendosjen e skemës së pjalmuesve. Zakonisht përdoret skema e zakonshme ku çdo bimë e tretë e rreshtit tëtretë mbillet pjalmues, por për të mos vështirësuar mbjelljen përdoret skema ku rreshti tretë i plantacionit mbillet me pjalmues.

Teknika e mbjelljes

• Koha e mbjelljes është fundi i muajt nëntorit, pasi kanë rënë gjethet, deri në fillim të muajt mars, para bymimit të sythave. Për të siguruar përqindje sa më të larta të zënies së fidanit rekomandojmë mbjelljet e fundit të nëntorit sepse lajthia zgjohet shpejt në pranvera, kështu që mbjelljet e pranverës nuk sigurojnë zënie të larta.
• Toka duhet pa tjetër të jetë e pluguar qilizmë 60-80 cm thellësi. Para mbjelljes bëhet plehërimi bazë me plehra kimike dhe organikë me dozën 5-8 kv/ha superfosfat dhe 300-400 kv/ha pleh organik i dekompozuar (kalbur mirë). Pas shpërndarjes së tyre bëhet një plugim 30 cm për të realizuar përzierjen dhe përmbysjen e tyre në tokë.
• Në këto raste, kur është realizuar punimi i thellë,  gropat hapen në thellësi 60x60x60cm.
• Në rastet ku nuk është realizuar plugimi i thellë gropat e mbjelljes hapen në përmasa1x1x1 m dhe plehërimi realizohet në gropë.
• Në secilën gropë hidhet 15-20 kg pleh organik dhe 20-30 gr lëndë aktive superfosfat. Para hedhjes në gropë plehrat përzihen mirë me dhe në raportin 1:1 dhe gropa mbushet deri në 25 cm poshtë sipërfaqes së tokës.
• Fidani përpara mbjelljes përgatitet duke i  freskuar rrënjët (me prerje) dhe duke e shkurtuar (prerë) fidanin me 4 sytha ose rreth 25 cm.

Klikoni këtu nëse dëshironi të dini më shumë për Shërbimet agroteknike tek lajthia