Për kalenë në fushë të hapur rekomandohen këto variatete:

1. Dwarf Green Curled-shumë e mirë për vjelje të përsëritur, bimë kompakte dhe rezistente ndaj të ftohtit.
2. Westland Winter-e përshtatshme për vjeshtë–dimër, me qëndrueshmëri të mirë ndaj të ftohtit.
3. Nero di Toscana (Black Tuscany)-gjethe të gjata, cilësi shumë e mirë dhe kërkesë e mirë në treg.
4. Red Russian-rritje e shpejtë, gjethe më të buta dhe pamje  shumë tërheqëse.
5. Winterbor F1-hibrid shumë produktiv, me gjethe te dredhura dhe qëndrueshmëri të mirë ndaj të ftohtit.

REKOMANDIM! FERMERI QË VENDOS TË MBJELLË KALE, DUHET TË KETË PARASYSH KËTA VEÇORI TË SAJ:

Është kulturë që kërkon klimën e freskët. Temperturat e larta ulin cilësisnë e gjetheve dhe mund të favorizojnë lulëzimin e parakohshëm. Për këto arsye, në zonat e ulëta, vjeshta dhe dimri janë periudha shumë të përshtatshme.

• Është relativisht rezistente ndaj të ftohtit. Një ngricë e lehtë mund t’ia përmirësojë shijen, por ngricat e forta mund ta dëmtojnë.
• Vjelja ndryshon nga lakrat që formojnë kokë. Gjethet e poshtme mund të mblidhen gradualisht, duke lënë majën e bimës të vazhdojë rritjen. Kjo mundëson disa vjelje nga e njëjta bimë.

Cila është Teknologjia e Kultivimit të Kalesë ?

Kale, kultivohet duke e mbjellë me fidanë. Fidanët mbillen në fushë të hapur kur kanë krijuar 4-6 gjethe të vërteta. 

Kujdes ! mos përdor fidanë të zgjatur ose të dobët. Fidanët duhet të jenë të shëndetshëm dhe me sistem rrënjor të zhvilluar.

Distancat e mbjelljes së kalesë.

Kale e cila kultivohet për prodhimin e gjetheve, rekomandohet të mbillet në distanca 50-60 cm midis rreshtave dhe 30-40 cm midis bimëve në rresht duke siguruar afërsisht 4200-6600 bimë/dynym. Në se synohet të sigurohen bimë më të mëdha dhe vjelje të përsëritura të gjetheve, rekomandohet mbjellja 60x35-40 cm.

Cilët afatembjelljeje rekomandohen në fushë ?

Në kushtet e Shqipërisë, sidomos në zonat fushore dhe bregdetare me klimë mesdhetare, afatet më të përshtatshme për mbjelljen e kalesë janë:

• Afati kryesor; 20 shtator-15 tetor.
• Afati i dytë; 20 tetor-10 nëntor, duke përdorur variatetet që tolerojnë të ftohtin.
• Afati më i hershëm; fundi i gushtit-fillimi i shtatorit, por kërkon shumë kujdes me temperaturat e larta dhe ujitjen.
• Për prodhim tregtar rekomandohet 25 shtator-10 tetor. Mbjellja në këtë afat bën që bimët të rrënjëzojnë mirë para të ftohtit, zhvillon masë gjethore gjatë vjeshtës dhe mund të vazhdojë prodhimin gjatë dimrit e fillimit të pranverës.

Çfarë shërbimesh agroteknike kryhen për kalenë në fushë ?

Kale, kërkon shërbime gjatë vegjetacionit. Ndër më të rëndësishmet janë: 

• Ujitjet sipas nevojave. Pas mbjelljes ujitet rregullisht deri në zënien e bimës. Më pas kryhen ujitje sipas tokës dhe temperaturës. Në periudha të nxehta mund të nevojiten ujitje më të shpeshta. Duhen shmangur krijimi i pellgjeve me ujë sepse dëmtohet sistemi rrënjor.

Ujitja me pika është mënyra më e mirë për kontrollin e nevojave për ujë, kursimin e harxhimit të panevojshëm dhe parandalimi i vatrave të mundshme të infeksionit nga sëmundjet kërpudhore. 

Plehërimet plotësuese gjatë vegjetacionit.

Pasi bimët të kenë siguruar zënien e mirë, rekomandohet të hidhen në prashitje7-10 kg ure/dynym rreth 15-20 ditë pas mbjelljes së fidanëve në fushë. Një tjetër në sasi 7-10 kg ure/dynym pas 20-25 ditësh nëse bimët kanë nevojë. Nuk duhet të teprohet me azotin. Për kalenë është e rëndësishme të ketë azot plus potas të balancuar, veçanërisht kur do të bëhen disa vjelje gjethesh.

• Kontrolli i barërave të egra “të këqija”. Duhen mbajtur rreshtat të pastër nga barërat e këqija sidomos gjatë 30-40 ditëve të para.
• Mbajtja e tokës të shkrifëruar, në mënyrë që të sigurohet ajrim i plotë i saj për zhvillimin normal të sistemit rrënjor dhe për përvetësim sa më të mirë të lëndëve ushqyese. Një masë e tillë është e domosdoshme për të shmangur mundësitë e prekjes së bimëve nga sëmundjet që prekin sistemin rrënjor. Shkrifërimi realizohet me prashitje dhe kultivime të mekanizuara. Një veprim i tillë ndikon edhe në luftën kundër barërave të këqija, të cilat në raste infeksionesh të rënda dëmtojnë rëndë prodhimin.
• Kontrolli i sëmundjeve dhe dëmtuesve

Kale mund të preket nga disa sëmundje dhe dëmtues. 

Fermeri duhet të jetë shumë i vëmendshëm duke kontrolluar vazhdimisht pjesën e poshtme të gjetheve. Ndër dëmtuesit kryesorë të kalesë janë:

• Afidet
• Krimbi i lakrës
• Pleshti i kryqoreve
• Tuta/larva të ndryshme të familjes së lakrave.

Sëmundjet mund të përfshijnë:

• mykun e bardhë;
•  alternariozën;
•  kalbëzime të rrënjëve.

Duhet monitorim i rregullt dhe trajtime kur shfaqen simptomat e para. Nuk rekomandohen trajtime kimike rutinë. Trajtimi duhet të bazohet në kontrollin e bimëve, dëmtuesin konkret dhe preparatin e rregjistruar për kale në Shqipëri, duke respektuar dozën dhe afatin para vjeljes së gjetheve.

CILAT JANË SËMUNDJET DHE DËMTUESIT E KALES NË FUSHË TË HAPUR

Gjatë vegjetacionit kale preket nga disa sëmundje dhe dëmtues.

Pse përbëjnë problem sëmundjet dhe dëmtuesit ?

• Shkaktojnë ulje të ndjeshme të prodhimit.
• Ulet vlera tregtare.
• Ulen të ardhurat për njësi prodhimi.

Parandalimi i sëmundjeve dhe dëmtuesve të kalesë.

Kale i përket familjes së lakrave, prandaj preket nga shumë prej sëmundjeve dhe dëmtuesve të zakonshëm të kësaj familjeje. Për të shmangur shfaqjen e sëmundjeve dhe dëmtuesve, si dhe për të patur prodhim sa më pastër të kalesë duke eleminuar ose minimizuar përdorimin e preparateve kimike, rekomandohen masat e mëposhtme parandaluese:

1. Zbatoni teknika të mira kultivimi, ushqim të ballancuar, heqjen e barërave të këqija.
2. Mos mbill pas bimëve të familjes së lakrave.
3. Kontrolloni sëmundjet e shfaqura në kohën e duhur dhe hiqni bimët e dëmtuara në mënyrë që të mos infektoni bimët e tjera.
4. Zbatoni qarkullimin bujqësor. 
5. Zgjidhni varietete rezistente ndaj sëmundjeve për mbjellje.
6. Hiq dhe asgjëso bimët shumë të prekura. 
7. Shmangia e plehërimit të tepërt me azot.

Sëmundjet kryesore:

1. Hernia e rrënjëve (Plasmodiophora brassicae

Është një nga sëmundjet më të rrezikshme sepse qëndron në tokë për shumë vite.

Shenjat:

• Gjethet zverdhen dhe vyshken;
• Bima mbetet e vogël;
• Në rrënjë krijohen fryrje/gunga të mëdha
• Rrënjët dëmtohen dhe bima mund të thahet

Kontrolli

• Mos e mbill kalenë pas lakrës, brokolit, lulelakrës.
• Zbatoni qarkullim bujqësor të gjatë.
• Përdor fidanë të shëndetshëm.
• Shmangja e plehërimit të tepërt me azot.
• Përmirëso kullimin
• Nuk është sëmundje që zgjidhet lehtë me spërkatje pasi bima është infektuar.

    2. Myku i bardhë (Hyaloperonospora parasitica)

Shfaqet sidomos në lagështi të lartë

Shenjat:

• Njolla të verdha  ose kafe në sipërfaqen e sipërme të gjetheve.
• Myk i bardhë-gri në pjesën e poshtme të gjethes.
• Gjethet mund të thahen dhe bien

Kontrolli

• Siguro ajrosje.
• Shmang ujitjen mbi gjethe
• Kontrollo barërat e këqija dhe lagështinë
• Përdorimi i fungicideve të rregjistruara në konsultë me farmacinë bujqësore.

     3. Alternarioza (Alternaria spp.), është mjaft e zakonshme.

Shenjat:

• Njolla të rrumbullakta kafe në gjethe me rrathë koncentrikë.
• Gjethet zverdhen dhe mund të thahen.

Kontrolli

• Përdor fidanë të shëndetshëm.
• Shmangja e ujitjes së tepërt dhe shmang lagjen e gjetheve
• Qarkullimi bujqësor 3-4 vjeçar.
• Trajtime me preparat me bazë bakri jo shumë afër afatit të vjeljes.

     4. Kalbëzimet e rrënjës dhe qafës

Mund të shkaktohen nga disa kërpudha dhe organizma të tokës, veçanërisht kur toka është e rëndë dhe e lagësht.

Shenjat:

• Bima ngelet me zhvillim të dobët;
• Qafa e rrënjës errësohet;
• Rrënjët kalben, bima vyshket dhe mund të rrëzohet

Kontrolli

• Kullim i mirë
• Mos e tepro me ujitjen;
• Qarkullimi bujqësor 3-4 vjeçar;
• Shmang plehun organik të freskët

Dëmtuesit kryesore:

1. Afidet( Brevicoryne brassicae)

Shenjat:

• Gjethe të përdredhura.
• Sekrecione ngjitëse mbi gjethe.

Kontrolli

• Ruajtja e luftuesve natyrorë.
• Trajtime me insekticide të përshtatshme kur popullata e afideve rritet.

       2. Larvat e flutrave të lakrës

Shenjat:

• Larvat hanë gjethet duke lënë vetëm nervaturën.
• Jashtqitjet e larvave ulin shumë cilësinë e produktit.

Kontrolli

• Kontrollo gjethet 2-3 herë në javë
• Trajtime me preparat me bazë Bacillus thuringensis kur larvat janë të vogla.

    3. Pleshti i kryqëzoreve (Phyllotreta spp.)

Shenjat:

• Insektet e rritur bëjnë vrima të shumta të vogla në gjethe.
• Dobësim i bimëve.

Kontrolli

• Elemino barërat e këqija si mbartës.
• Trajtime me insekticide kur infeksioni është i lartë.

Klikoni këtu nëse dëshironi të dini më shumë mbi VJELJA, DHE RUAJTJA E PRODHIMIT TË KALESË