Bima e duhanit, e njohur shkencërisht si Nicotiana tabacum, është një bimë që i përket familjes Solanaceae. Duhani e ka origjinën nga Amerika, konkretisht në rajonin e Andeve, dhe është kultivuar dhe përdorur nga kultura të ndryshme për shekuj me radhë. Deri në shekullin e 16 -të ishte i pa njohur në Evropë. 

Pavarësisht polemikave rreth duhanit dhe konsumit të tij, kultivimi i tij vazhdon të jetë një aktivitet i rëndësishëm në vende të ndryshme, duke gjeneruar punësim dhe duke kontribuar në ekonominë lokale. Sigurisht, bima e duhanit luan një rol vendimtar në këtë industri, duke qenë instrumentale në prodhimin e cigareve, purove, pipave dhe produkteve të duhanit, siç është duhani përtypës. Gjethet e bimës së duhanit janë, sigurisht, pjesa më e vlerësuar dhe e përdorur. Ato përmbajnë disa përbërës, më i njohuri prej të cilëve është padyshim nikotina, një alkaloid që vepron si një stimulues i fuqishëm dhe është kryesisht përgjegjës për varësinë që lidhet me përdorimin e duhanit, si dhe është një insekticid i shkëlqyer. Përveç nikotinës, gjethet e duhanit përmbajnë një gamë të gjerë përbërësish kimikë si alkaloide, sheqerna, vajra të paqëndrueshëm dhe flavonoidë.

Karakteristikat e kultivimit të duhanit

Bima e duhanit kërkon kushte specifike klimatike për rritje optimale, duke preferuar klimat e ngrohta dhe tokat e kulluara mirë. Edhe pse është një bimë rezistente dhe e adaptueshme, kultivimi i saj kërkon kujdes të duhur dhe teknika bujqësore për të përftuar një produkt cilësor. Procesi i kultivimit të duhanit përfshin disa faza, nga mbjellja e farave në fidanë deri te vjelja e gjetheve të pjekura. Siç e dimë, këto gjethe më pas thahen dhe fermentohen për të përmirësuar shijen dhe aromën e tyre para se të përdoren në prodhimin e cigareve, purove dhe produkteve të tjera të ngjashme. 

Cilat janë kushtet ideale klimatike dhe tokësore për duhanin?

Bima e duhanit nuk i pëlqen klimat ekstreme, duke preferuar kushtet e motit të ngrohtë dhe tokën e kulluar mirë për rritje optimale. Më poshtë detajojmë kushtet klimatike dhe tokësore që favorizojnë kultivimin e tij dhe me të cilat do të merrni rezultatet më të mira:

Klima: Duhani kërkon një klimë të ngrohtë për zhvillimin e tij të duhur. Preferon temperaturat mesatare midis 20°C dhe 30°C gjatë sezonit të rritjes. Ngrica mund të dëmtojë seriozisht bimët, kështu që rritet kryesisht në rajone pa ngrica. 

Drita: Bima e duhanit ka nevojë për ekspozim të konsiderueshëm ndaj rrezeve të diellit për t'u rritur shëndetshëm. Rekomandohet një minimum prej 6 deri në 8 orësh rrezet e diellit direkt në ditë. Drita e mjaftueshme e diellit nxit fotosintezën dhe kontribuon në zhvillimin e gjetheve të mëdha dhe të shëndetshme, të cilat do të rezultojnë në një produkt përfundimtar me cilësi më të mirë.

Ujitja dhe reshjet: Duhani preferon rajone me reshje të mjaftueshme dhe të shpërndara mirë gjatë gjithë vitit. Një gamë optimale reshjesh për kultivimin e duhanit është midis 800 dhe 1,500 milimetra në vit. Megjithatë, është e rëndësishme të shmangen periudhat e zgjatura të shiut të rrëmbyeshëm ose mbingarkesës me ujë, pasi kjo mund të ndikojë negativisht në zhvillimin e bimëve dhe të rrisë rrezikun e sëmundjeve kërpudhore dhe për këtë arsye përdorimin e fungicideve.

Toka: Duhani kërkon toka të kulluara mirë dhe pjellore, argjilore ose ranore-argjilore, dhe të pasura me lëndë organike. pH ideal i tokës për duhanin përgjithësisht varjon nga 5.5 në 6.5, pak acid deri në neutral. Përveç kësaj, kullimi i mirë i tokës është thelbësor për të shmangur mbingarkesën me ujë, pasi lagështia e tepërt mund të favorizojë zhvillimin e sëmundjeve.

Është e rëndësishme të theksohet se kushtet e sakta mund të ndryshojnë në varësi të llojit të duhanit të kultivuar dhe rajonit gjeografik. Fermerët e duhanit duhet ti përshtatin praktikat e kultivimit me kushtet specifike në zonën e tyre për rezultatet më të mira.

Kërkesat për lëndë ushqyese të bimës së duhanit

Bima e duhanit kërkon një shumëllojshmëri lëndësh ushqyese për rritjen dhe zhvillimin e saj të shëndetshëm. Këto lëndë ushqyese ndahen në makroelementë dhe mikroelementë, dhe secili prej tyre luan një rol vendimtar në metabolizmin dhe prodhimin e bimës. 

Makroelementët:                                                                                                                           

Azoti (N): Azoti është thelbësor për rritjen e bimëve dhe formimin e proteinave dhe klorofilit. Është veçanërisht i rëndësishëm në fazat e hershme të zhvillimit të bimëve dhe në prodhimin e gjetheve të gjelbra të shëndetshme.

Fosfori (P): Fosfori luan një rol kritik në transferimin e energjisë dhe në zhvillimin e rrënjëve të forta dhe sistemeve të shëndetshme rrënjore. Është gjithashtu thelbësor për maturimin e duhur të luleve dhe formimin e farave.

Kaliumi (K): Kaliumi kontribuon në rezistencën e bimëve ndaj stresit, përmirëson cilësinë e duhanit dhe ndihmon në rregullimin e ujit. Ai gjithashtu luan një rol të rëndësishëm në fotosintezën dhe sintezën e proteinave.

Mikroelementët:

Hekuri (Fe): Hekuri është thelbësor për formimin e klorofilit dhe për rrjedhojë për fotosintezën. Është gjithashtu i nevojshëm për sintezën e proteinave dhe procese të tjera metabolike.

Mangani (Mn): Mangani është i rëndësishëm për aktivitetin enzimatik dhe fotosintezën. Ndihmon në prodhimin e energjisë dhe në formimin e klorofilit.

Zinku (Zn): Zinku është i përfshirë në sintezën e proteinave dhe në zhvillimin e qelizave të reja. Është gjithashtu i nevojshëm për formimin e klorofilit dhe rritjen e rrënjëve.

Këto janë vetëm disa shembuj të lëndëve ushqyese thelbësore për kultivimin e duhanit, megjithëse përveç këtyre, bima kërkon edhe elementë të tjerë si kalciumi, magnezi, squfuri, bakri, molibdeni dhe bori në sasi të mjaftueshme. 

Është e rëndësishme që fermerët e duhanit të ruajnë një ekuilibër të duhur të lëndëve ushqyese në tokë përmes aplikimit të plehrave dhe praktikave të duhura të menaxhimit, të cilat do të sigurojnë rritje të shëndetshme të bimëve dhe prodhim cilësor të duhanit.

Si të kultivoni duhanin?

Duhani mbillet me fidanë, prandaj puna fillon me përgatitjen e fidanit të cilat përgatiten në të ashtuquajtura farishte. Kultivuesit e suksesshëm sinkronizojnë datat e mbjelljes së farishtes me të dhënat historike të ngricës së fundit, zakonisht duke filluar rreth dy muaj para dritares së synuar të mbjelljes së fushës së tyre. Synohet të përgatiten fidanë kompaktë dhe të fortë me kërcell të trashë dhe sistem rrënjor të zhvilluar mirë. 

Sa sipërfaqe farishte duhet të mbillni për një hektar?

Sipërfaqja e farishteve për një hektar ndryshon sipas llojit të duhanit.

• Për duhanet orientale, gjethe vogël, nevojiten 180 – 200 m2 sipërfaqe farishte;
• Për duhanet gjysmë oriental nevojiten 130 – 150 m2 sipërfaqe farishte;
• Për duhanet gjethe madh nevojiten 80 – 90 m2 farishte.

Fara që të mbijë shpejt dhe normalisht duhet:

Në shtrat të mbahet një lagështi e mjaftueshme;

• Shtretërit të ndërtohen në vende të ajrosura dhe të evitohen mbjelljet e dendura, të thella, në toka të ngjeshura ose shumë të lagëta;
• Të sigurohet temperaturë e mjaftueshme dhe e qëndrueshme.

Rëndësi të madhe për marrjen e fidanëve të përshtatshëm ka norma e farës.

Norma më e përshtatshme e farës është:

• Për duhanet orientalë shkon nga 0,75 – 1 gr/m2;
• Për duhanet gjethemëdhenj nga 0,4 – 0,5 gr/m2.

Përkujdesjet kryesore në farishte janë:

• Ujitjet e rregullta, rekomandohet ujitja 2 herë në ditë duke përdorur 2 litra ujë/m2;
• Herrja, heqja e barishteve të këqija, zakonisht bëhet heqja me dorë,
• Rrallimi, sasia e farës që përdoret për m2 katrore është gjithmonë më e madhe në krahasim me nevojat, prandaj kur ato mbijnë të shpeshtë duhet ndërhyrë me rrallimin e tyre.
• Plehërimi plotësues i fidanëve është masë tjetër e rëndësishme. Për këtë qëllim përdoret azoti dhe fosfori. Rekomandojmë plehërimin e lëngshëm me 15 – 20 gr nitrat dhe 30 – 40 gr superfosfat për m2 në fazën e kryqëzimit të gjetheve. Në rast nevoje, sidomos kur fidanët paraqiten të dobët, bëhet edhe një plehërim azotik me 20 gr/m2 në fazën e ngritjes së veshëve.

Pas çdo plehërimi fidanët shpëlahen me dyfishin e ujit të pastër për të mënjanuar djegien e gjethe. 

Zakonisht fidani qëndron në farishte rreth 50 ditë. Kur ai ka formuar 4 – 5 gjethe të vërteta dhe ka arritur 10 – 12 cm lartësi është i gatshëm për të kaluar në fushë të hapur. 

Para kalimit në fushë të hapur (trapiantimit) fidanët duhet të kalojnë procesin e kalitjes, sidomos në afatet e hershme të mbjelljes.

Përgatitja e tokës për mbjelljen e duhanit

Duhani është bimë që mbillet me fidanë, prandaj kërkon një përgatitje të mirë të tokës. Sistemi i punimit të tokës përfshin punimin e thellë dhe punimet përgatitore. Koha e punimit të thellë përcaktohet nga parabima, relievi, sasia e reshjeve, shpërndarja e tyre dhe në varësi të tyre, punimi mund të bëhet në verë ose në vjeshtë. Në zonat kodrinore malore, për të mënjanuar rrezikun e gërryerjeve nga reshjet e shumta, punimet e thella nuk rekomandohen në vjeshtë. Në tokat e infektuara nga barërat e këqija me sistemin rrënjor rizomë, rezultate të mira japin punimet e verës (korrik – gusht). Kur tokat janë të zëna me hasëlle rekomandojmë që punimi i tokës të bëhet detyrimisht një muaj para mbjelljes në thellësinë 26 – 30 cm. Punimet përgatitore konsistojnë në për gatitjen e nja shtrati sa më të shkrifët dhe realizohen me diskime, frezime, lesime dhe branime.

Afatet e mbjelljes

Koha e mbjelljes duhet të jetë e tillë, që rritja e bimëve, vjelja dhe tharja e tyre të kryhet në kushte të mira atmosferike. Afati më i përshtatshëm për mbjelljen në fushë , për zonën fushore, është periudha 25 mars 25 prill, ndërsa për zonën e ftohtë 1 prill deri 10 maj.

Dendësia e mbjelljes dhe distancat e mbjelljes

Dendësia e mbjelljes lidhet ngushtë me kushtet e mjedisit, tipin e tokës dhe kultivarin e duhanit. Për duhanet orientalë rekomandohen 166 – 200 mijë bimë/ha, me distanca 40 x 15 cm dhe 50 x 10 cm për ato gjysmë orientalë 100 mijë bimë/ha (55 x 18 cm) kurse për gjethe mëdhenjtë 36 mijë bimë/ha (70 x 40 cm).

Përkujdesjet kryesore

Përkujdesjet e duhanit në fushë përfshijnë:

• Zëvendësimin e boshllëqeve;
• Prashitjet;
• Ujitjet;
• Prerja e lules

Prashitjet: duhanit i bëhen 2 deri në tre prashitje dhe kultivime. Prashitja e parë bëhet shpejt brenda 7–10 ditësh. Numri i prashitjeve ndryshon në varësi me kushtet e mjedisit dhe infeksionit nga barërat e këqija. Në prashitjen e dytë realizohet edhe mbathja e bimëve.

Ujitja: nevojat më të mëdha të bimës për ujë janë në fazën e gonxhimit dhe lulëzimit. Kur kjo periudhë shoqërohet me temperatura të larta dhe mungesë reshjesh ndërhyhet me ujitje.

Duhanet gjethemëdhenj ujiten gjatë gjithë periudhës vegjetative, duke përdorur 5–6 ujitje.

Prerja e lules: ndikon drejtpërdrejtë në rendimentin dhe cilësinë e duhanit. Prerja e lules duhet bërë në varësi me tipin e duhanit, të tokës dhe kushteve të mjedisit. Më shumë aplikohet në duhanet gjethemëdhenj ku heqja e lules bëhet bashkë me 3–4 gjethet e sipërme. Nëse aplikojmë heqjen e lules një shërbim shtesë është heqja e sqetulloreve të cilët shpërthejnë pas heqjes së lules.

Klikoni këtu nëse dëshironi të dini më shumë për Pjekjen, vjeljen, therjen dhe manipulimin e duhanit.