KARAKTERISTIKA TË PËRGJITHSHME

Dafina (Laurus nobilis L.) është bimë aromatike që i mban gjethet gjatë gjithë vitit. Në plantacion mund të mbahet si shkurre 2–4m e lartë, duke e krasitur rregullisht që gjethet të vilen më lehtë. Nëse lihet të rritet pa krasitje, në kushte të favorshme mund të bëhet dru 12–15 m i lartë. Gjethet janë të gjelbra të errëta, të zgjatura dhe me aromën karakteristike të dafinës. Gjethet janë produkti kryesor që vilet dhe shitet. Dafina lulëzon zakonisht nga mesi i marsit deri në prill. Lulet janë të vogla, me ngjyrë të verdhë në të gjelbër. Zakonisht lulet mashkullore dhe femërore gjenden në bimë të veçanta; vetëm bimët femërore formojnë fruta, të cilat nxihen kur piqen. Në Shqipëri, dafina gjendet kryesisht në zonat me klimë të butë përgjatë bregdetit, nga Saranda në Shkodër, si edhe në disa lugina drejt brendësisë. Përpara mbjelljes, fermeri duhet të vlerësojë kushtet e parcelës, sidomos rrezikun e ngricave dhe kullimin e tokës.Dafina kultivohet kryesisht për gjethet e freskëta ose të thata, që përdoren si erëz. Gjethet mund të përdoren edhe për prodhimin e vajit esencial, i cili ka përdorime në industrinë ushqimore, kozmetike dhe të parfumerisë. Dafina përdoret gjithashtu si bimë aromatike në produkte bimore. Para mbjelljes, fermeri duhet të përcaktojë kujt do t’ia shesë produktin dhe në çfarë forme kërkohet: gjethe të freskëta, gjethe të thata apo material për distilim. Sipas këtij qëllimi zgjidhen fidanë të shëndetshëm dhe me origjinë të njohur. Nëse prodhimi synohet për vaj esencial, cilësia dhe përbërja e vajit duhet të përputhen me kërkesat e blerësit.

KUSHTET E RRITJES

• Klima dhe pozicioni

Dafina rritet mirë në zona me klimë të butë. Për mbjellje zgjidhet një parcelë e ndriçuar mirë dhe ku qarkullon lirshëm ajri. Në zona kodrinore duhen shmangur vendet ku grumbullohet ajri i ftohtë, sepse fidanët e rinj mund të dëmtohen nga ngricat. Dafina i përballon periudhat e thata, por ujitja gjatë mungesës së reshjeve ndihmon rritjen dhe prodhimin e gjetheve.

• Toka dhe kullimi

Preferohen toka të shkrifëta, pjellore dhe me kullim të mirë. Si orientim, pH i tokës mund të jetë rreth 6,0–7,5. Dafina mund të rritet edhe në toka gëlqerore, nëse uji nuk qëndron rreth rrënjëve. Tokat shumë të rënda dhe uji i ndenjur mund të dobësojnë bimët dhe të shkaktojnë kalbëzim të rrënjëve. Kullimi duhet kontrolluar dhe, kur nevojitet, përmirësuar përpara mbjelljes.

• Përzgjedhja dhe dokumentimi i parcelës

Dafina nuk ka kërkesa të veçanta për kulturën që është mbjellë më parë. Mund të mbillet pas bimëve prashitëse ose kulturave që e lënë tokën në gjendje të mirë.

Sipas parimeve GACP, para mbjelljes fermeri duhet të kontrollojë dhe të shënojë:

• çfarë është kultivuar më parë në parcelë;
• nëse toka kullon mirë dhe nëse uji i ujitjes është i përshtatshëm;
• nëse pranë parcelës ka burime që mund të ndotin gjethet, si mbetje, ujëra të ndotura ose spërkatje nga kulturat fqinje.

MBJELLJA NË FUSHË

Dafina mbillet zakonisht në pranverë ose në vjeshtë, kur toka ka lagështi të mjaftueshme. Në Shqipëri, periudhat orientuese janë mars–prill, pasi të ketë kaluar rreziku i ngricave të forta, dhe tetor–nëntor në zonat me dimër të butë. Për prodhimin intensiv të gjetheve, mund të lihen 2m ndërmjet rreshtave dhe 1m ndërmjet bimëve. Kjo skemë jep rreth 5,000 bimë për hektar. Bimët mbahen në formë shkurreje me krasitje të rregullt, që të ajrosen dhe të vilen lehtë. Nëse do të përdoren mjete për punimin ose vjeljen, hapësira ndërmjet rreshtave përshtatet me gjerësinë e tyre. Gropa duhet të jetë mjaftueshëm e madhe që rrënjët të vendosen pa u përthyer. Fidani vendoset drejt, gropa mbushet me dhe dhe toka ngjeshet lehtë rreth tij. Ujiteni menjëherë pas mbjelljes për të ndihmuar zënien e fidanit.

• PËRGATITJA E TOKËS

Para mbjelljes, kontrolloni parcelën pas një shiu: nëse uji qëndron në sipërfaqe, përmirësoni kullimin përpara se të mbillni dafinën. Kur toka është në gjendje të përshtatshme për punim, punohet në thellësi rreth 35–40 cm, sipas kushteve të parcelës. Më pas shkriftohet dhe nivelohet. Shënoni rreshtat dhe vendet ku do të mbillen fidanët sipas distancave të zgjedhura. Mos e punoni tokën kur është shumë e lagësht, sepse ngjeshet dhe rrënjët e fidanëve zhvillohen më me vështirësi.

• PLEHËRIMI

Përpara mbjelljes, bëni analizën e tokës nëse është e mundur. Ajo ndihmon të përcaktohet nëse parcela ka nevojë për pleh dhe sa duhet përdorur. Në vitet në vazhdim, merrni parasysh moshën e bimëve, zhvillimin e tyre dhe sasinë e gjetheve të vjela. Para mbjelljes mund të përdoret pleh organik i dekompozuar mirë, i përzier me dheun. Mos vendosni pleh në kontakt të drejtpërdrejtë me rrënjët e fidanit. Për plantacionin në prodhim, lloji dhe doza e plehut mineral zgjidhen sipas analizës së tokës dhe gjendjes së bimëve. Shmangni plehërimin e tepërt, sidomos me azot. Mbani një shënim të thjeshtë për çdo plehërim: data, parcela, lloji dhe sasia e plehut.

• UJITJA

Dafina i përballon periudhat e thata, por fidanët e rinj kanë nevojë për ujë që të zënë mirë. Ujiteni menjëherë pas mbjelljes dhe kontrolloni rregullisht lagështinë e tokës gjatë vitit të parë. Në plantacionet e zhvilluara, ujitja ndihmon prodhimin e gjetheve gjatë periudhave të gjata pa reshje. Pas vjeljes, ujitni nëse toka është e thatë, që bima të rigjenerohet. Ujitja me pika e çon ujin pranë rrënjëve dhe nuk i lag pa nevojë gjethet. Shpeshtësia e ujitjes varet nga moti dhe toka: toka ranore thahet më shpejt se toka më e rëndë. Para se të ujitni përsëri, kontrolloni lagështinë e tokës pranë rrënjëve. Mos lejoni që uji të qëndrojë rreth bimës.

• KONTROLLI I BARËRAVE TË KËQIJA

Gjatë vitit të parë, mbani të pastër zonën rreth fidanëve. Barërat e këqija u marrin ujë dhe lëndë ushqyese bimëve të reja. Barërat mund të kontrollohen me prashitje të cekët pranë fidanëve, me punim mekanik ndërmjet rreshtave ose me mulç. Punoni me kujdes që të mos dëmtoni rrënjët e dafinës. Edhe pasi bimët të rriten, kontrollojeni parcelën rregullisht.

• MBROJTJA NGA SËMUNDJET DHE DËMTUESIT

Kontrolloni gjethet, degët dhe bazën e bimëve gjatë gjithë sezonit. Kushtojini vëmendje:

• gjetheve me njolla ose që thahen;
• insekteve mburojë dhe insekteve të tjera në gjethe e degë;
• shtresës së zezë në gjethe, të quajtur blozë, që shpesh lidhet me insektet thithëse;
• dobësimit ose kalbëzimit pranë bazës së bimës, sidomos aty ku qëndron uji.

Për të ulur problemet, siguroni kullim të mirë, krasitni kurorën që të ajroset dhe hiqni pjesët e dëmtuara. Kur shfaqen simptoma, kërkoni të përcaktohet shkaku përpara trajtimit. Përdorni vetëm produkte të autorizuara për përdorimin përkatës, ndiqni etiketën dhe shënoni datën, produktin dhe parcelën e trajtuar.

• VJELJA (KORRJA)

Koha e vjeljes varet nga produkti që do të shitet. Për gjethe të thata, periudha orientuese është nga fillimi i nëntorit deri në fillim të shkurtit. Datën konkrete përshtateni me motin dhe kërkesat e blerësit. Nëse materiali do të përdoret për vaj esencial, organizoni vjeljen kur mund ta dërgoni shpejt për distilim. Vjelja bëhet në mot të thatë, pasi të jetë tharë vesa. Përdorni gërshërë dhe arka të pastra. Gjethet mund të mblidhen veçmas ose bashkë me lastarët. Prisni lastarët pa dëmtuar degët kryesore dhe mos hiqni shumë gjethe nga e njëjta bimë, që ajo të mund të rritet përsëri. Për çdo sasi të vjelë, shënoni parcelën, datën dhe peshën.

• PASVJELJA DHE THARJA

Materiali i korrur duhet të transportohet sa më shpejt në vendin e tharjes ose të përpunimit.

Duhet të shmangen: 

• ngjeshja e materialit; qëndrimi i zgjatur në diell; temperaturat e larta; kontakti me sipërfaqe të ndotura.

Për gjethet dhe herbën mund të përdoret tharje natyrore në hije ose tharje e kontrolluar. Si interval orientues mund të përdoren temperatura rreth 35–45°C, me qarkullim të mirë të ajrit. Pas tharjes, materiali pastrohet nga pjesët e trasha të kërcellit dhe klasifikohet sipas kërkesave të tregut.

RUAJTJA

Produkti i tharë duhet të ruhet në ambiente:

• të thata; të pastra; të mbrojtura nga drita; pa insekte dhe brejtës.

Ambalazhi duhet të jetë i përshtatshëm për produktet aromatike dhe të mos ndikojë në aromën ose cilësinë e materialit.  Çdo lot duhet të jetë i identifikuar dhe i gjurmueshëm deri te parcela e origjinës.

• PRODHIMI DHE JETËGJATËSIA E PLANTACIONIT

Në vitet e para, dafina duhet të rritet dhe të formojë kurorën. Mos vilni shumë gjethe nga bimët e reja, sepse kjo mund të ngadalësojë zhvillimin e tyre. Prodhimi rritet gradualisht me moshën e plantacionit. Në një plantacion të zhvilluar, të mbjellë me distanca 1 × 2 m (rreth 5,000 bimë/ha), mund të merret orientueshëm 8–11 tonë gjethe të freskëta për hektar në vit. Kjo nuk është sasi e garantuar: prodhimi varet nga toka, ujitja, krasitja, moti dhe kujdesi për bimët. Peshoni veçmas gjethet e freskëta dhe ato të thata. Sasia e gjetheve të thata varet nga sa ujë humbasin gjatë tharjes. Me mirëmbajtje të rregullt, plantacioni i dafinës mund të prodhojë për shumë vite. Nëse gjethet do të përdoren për vaj esencial, rëndësi ka edhe cilësia e tyre dhe dërgimi i shpejtë për përpunim pas vjeljes.