Kale (Brassica oleracea var. acephala), është një perime e familjes së lakrave (Crucifere) ku bën pjesë dhe lakra, lulelakra, brokoli, kolërabi. Origjina e saj është Europa Perendimore, brigjet e Mesdheut. Kultivimi i saj daton që në Greqinë e Lashtë dhe Romën e Lashtë më shumë se 2000 vjet më parë. Sot kale kultivohet gjerësisht në Europë, Amerikën e Veriut dhe shumë vende të tjera. Në kushtet e Shqipërisë, sidomos në Ultësirën Perendimore, lakra kale mund të kultivohet me sukses në fushë të hapur gjatë vjeshtës, dimrit dhe pranverës. Ajo i reziston mirë temperaturave të ulëta, madje shija përmirësohet pas ngricave të lehta.

Përse kale meriton të përhapet më shumë në vendin tonë ?

Kjo sepse: 

• Gjethet e kalesë ose lakrës së egër ndihmojnë në uljen e kolesterolit. Gjethet janë plot me fibra dhe acide biliare që luftojnë kolesterolin dhe ulin rreziqet nga sëmundjet e zemrës. Mënyra më e mirë për ta konsumuar është duke e gatuar.
• Kale është një ushqim detoksikues. Gjethet janë të mbushura me fibra dhe sulfur, elemente fantastikë për të detoksikuar trupin dhe pastruar mëlçinë. 
• Kale ka pak kalori. Një filxhan me gjethe të prera ka 33 kalori. Gjethet janë të mrekullueshme për të rënë në peshë.
• Kale mbron sistemin imunitar, ndalon trombozën, ndihmon me jashtëqitjen dhe forcon kockat.Përmban antioksidantë si flavonidet dhe polifenolet të cilat mbrojnë organizmin e njeriut nga kanceri.
• Të gjitha gjethet e gjelbra kanë vlera ushqimore, por Kale është mbretëresha. Gjethet në fjalë kanë më shumë hekur se çdo tjetër. Janë të pasura me Vitaminë K, antioksidantë të fuqishëm dhe përcjellin energji për organizmin.

Cilat janë kërkesat e kalesë për klimën, tokën dhe parabimën ?

Kale, është bimë e klimës së freskët. Temperatura optimale, për zhvillimin normal dhe rritjen optimale.të saj është 15-20°C. Temperaturat e ulëta i përballon shumë mirë. Disa variatete durojnë deri në -10°C. Ngricat e lehta zakonisht nuk e dëmtojnë, përkundrazi gjethet bëhen më të ëmbla sepse bima shndërron një pjesë të niseshtesë në sheqerna. Temperaturat e larta mbi 28-30°C ngadalësojnë rritjen, gjethet bëhen më të forta dhe mund të marrin shije më të hidhur. 

Në cilat toka shkon më mirë kale?

Kale kultivohet me sukses në toka të thella, pjellore me kullim të mirë, të pasura me lëndë organike me pH 6.2-7.2. Duhen shmangur tokat ku vitin e kaluar dhe për 3-4 vjet janë kultivuar lakra, lulelakra ose brokoli.

Cilët nga parabimët i përshtaten më shumë kalesë ? 

Parabimë shumë të mira për kalenë janë bishtajoret, patatja, qepa, hudhra, gruri dhe drithrat e tjera. Parabimët që duhen shmangur janë bimët e familjes së lakrave duke përfshirë dhe rrepat.

KUJDES! Është mirë të shmanget kultivimi pas vetvetes, sidomos në toka të varfëra me lëndë organike.

Një skemë shumë e mirë do të ishte:

• Fasule-kale-domate-qepë, ose patate-kale-kastravec-bishtajore.

Si duhet të përgatitet toka për mbjelljen e kalesë ? 

Për përgatitjen e tokës për mbjelljen e kalesë duhet të kemi parasysh këto specifika të saj;

• Punimi i tokës

Punimi i tokës 25-30 cm është mirë të kryhet në vjeshtë. Pas tij, në pranverë, kryhen punime përgatitore, duke bërë të mundur përmbysjen e barërave të këqija. Mund të kryhen dhe trajtime kimike për luftimin e tyre.

• Kanalet kulluese dhe vaditëse

Pas punimit dhe frezimit të sipërfaqes së tokës, është e domosdoshme të përgatitet i gjithë sistemi i kanaleve kulluese dhe vaditëse

• Plehërimi i tokës

Kale, ka nevojë për plehërim bazë para mbjelljes, një sasi 30-40 kv/dy pleh organik, 5-6 kg/dy P2O5 dhe 2-2.5 K2O. Pra hidhen të gjithë llojet e plehërave organike dhe ato kimike kryesisht fosforike, potasike

• Sasia dhe raporti i plehërimit 

Si përcaktohet sasia e plehrave që duhen përdorur tek kale ? 

Për të prodhuar 10 kv/dyn, bimët e kalese, tërheqin nga toka, azot (N) 3-4 kg lëndë aktive; fosfor (P2O5)-1.-1.5 kg lëndë aktive; potas (K2O)– 4-6 kg, ose teorikisht me plehra kimike afërsisht 3.5 kgN=7.6 kg ure 46%, 1.5 kg P2O5=2.7kg DAP dhe 5 kg K2O=8.3 kg sulfat potasi. Një skemë plehërimi për kalenë për të marrë 10 kv/dy në një tokë pa kryer analizat, duhen përdorur 20-30 kv pleh organik, 20-25 kg DAP dhe 15-20 kg sulfat potasi. Të përzihen mirë me tokën.

Klikoni këtu nëse dëshironi të dini më shumë mbi Varietetet, mbjellja dhe kultivimi i kalesë.